Rezerwat Biała woda w Jaworkach to nietuzinkowe miejsce o niepowtarzalnym charakterze. Znajduje się ono na granicy pomiędzy Pieninami a Beskidem Sądeckim, tuż przy granicy ze Słowacją. Rezerwat powstał na terenach dawnej wioski o tej samej nazwie, którą zamieszkiwali Rusini. Podczas Akcji Wisła Rusinów wysiedlono, a zabudowania gospodarcze spalono. W 1963 roku powstał tutaj rezerwat przyrody.
W samym rezerwacie można poczuć się jak w innym rejonie świata, a nawet w innej epoce historycznej. Spowodowane to jest to widokiem skał wapiennych, a także stromymi zboczami okalających wąwóz pagórków. Po środku wąwozu płynie strumyk. Te widoki przywodzą na myśl krajobrazy znane z filmów o Dzikim Zachodzie Ameryki, bądź też bardziej współcześnie – z serii o góralskim Janosiku.
Z Rezerwatu bardzo blisko jest zarówno w Pienińskie szczyty, jak i również w kierunku najwyższego szczytu Beskidu Sądeckiego – Radziejowej.
Rezerwat Biała Woda usytuowany na terenie Pienin, stanowi idealny cel dla miłośników przyrody, turystyki pieszej oraz osób poszukujących wytchnienia wśród dziewiczych krajobrazów. Rezerwat słynie z wyjątkowych formacji skalnych, czystych potoków oraz bogatej flory i fauny, co czyni go prawdziwym rajem dla turystów.
Lokalizacja i dojazd
Rezerwat Biała Woda znajduje się w miejscowości Jaworki, zaledwie kilkanaście kilometrów od Szczawnicy, popularnej miejscowości uzdrowiskowej. Z Nowego Sącza do Jaworek można dotrzeć w nieco ponad godzinę (około 50 km), co sprawia, że jest to doskonały cel na jednodniową wycieczkę.
- Dojazd samochodem: Najszybszy i najwygodniejszy sposób dotarcia do Rezerwatu to podróż samochodem drogą krajową nr 87, a następnie drogą wojewódzką 969 w kierunku Szczawnicy. W Jaworkach znajduje się dobrze oznakowany parking, z którego można rozpocząć pieszą wędrówkę do Rezerwatu.
- Dojazd komunikacją publiczną: Istnieje możliwość skorzystania z autobusów kursujących między Nowym Sączem a Szczawnicą, a następnie przesiadki na lokalny autobus do Jaworek. Chociaż ta opcja wymaga więcej czasu, widoki na trasie z pewnością wynagrodzą trud podróży.
Przyroda i krajobrazy
Rezerwat Biała Woda, ustanowiony w 1963 roku, obejmuje obszar o powierzchni około 33 hektarów i charakteryzuje się unikalnym krajobrazem. Przez teren rezerwatu przepływa potok Biała Woda, który tworzy liczne malownicze kaskady i małe wodospady, dodając temu miejscu wyjątkowego uroku. Najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu są potężne, wapienne skały, które wznoszą się stromo nad doliną. Do najpiękniejszych formacji skalnych w rezerwacie należą Czubata Skała oraz Bazaltowe Słupy, które swoją majestatyczną formą przyciągają uwagę turystów i fotografów.
Flora rezerwatu jest równie imponująca. Na terenie Białej Wody rosną liczne rzadkie gatunki roślin, w tym storczyki, dziewięćsił bezłodygowy czy kruszczyk szerokolistny. Teren ten jest również schronieniem dla wielu gatunków zwierząt, takich jak sarny, jelenie, borsuki, a także ptaki drapieżne, które można spotkać krążące nad rezerwatem.
Ciekawostki historyczne
Rezerwat Biała Woda to nie tylko wspaniała przyroda, ale także miejsce o bogatej historii. Jaworki, wraz z pobliskimi miejscowościami, były niegdyś zamieszkiwane przez Łemków – grupę etniczną wyznania greckokatolickiego. Do dziś w rejonie Pienin można znaleźć ślady ich obecności, w tym stare cerkwie i kapliczki. W pobliżu rezerwatu znajdują się również cmentarze łemkowskie, które przypominają o tej mało znanej, ale niezwykle ciekawej kulturze.
Podczas II wojny światowej oraz po jej zakończeniu Łemkowie byli przymusowo wysiedlani w ramach akcji „Wisła”, co doprowadziło do wyludnienia wielu wiosek w tej okolicy. Dziś Jaworki, choć zamieszkałe przez zaledwie kilkuset mieszkańców, powoli wracają do życia, przyciągając turystów swoimi atrakcjami przyrodniczymi i historycznymi.
Szlaki turystyczne
Rezerwat Biała Woda jest doskonałym miejscem dla osób lubiących aktywne spędzanie czasu. Przez teren rezerwatu prowadzą liczne szlaki turystyczne, z których najpopularniejszym jest szlak na Wąwóz Homole – inny rezerwat przyrody, który jest równie malowniczy i położony w bliskim sąsiedztwie Białej Wody. Trasa wiodąca przez Białą Wodę jest dość łatwa i dostępna nawet dla mniej doświadczonych turystów, a przepiękne widoki na góry i doliny sprawiają, że jest to idealne miejsce na relaksujący spacer.
Dla bardziej zaawansowanych turystów dostępne są także dłuższe trasy, prowadzące m.in. na Wysoką – najwyższy szczyt Pienin Małych, z którego rozciąga się imponująca panorama na Pieniny, Beskid Sądecki oraz Tatry.
Atrakcje w okolicy
Oprócz samego rezerwatu, okolice Jaworek oferują wiele innych atrakcji. W pobliżu znajduje się słynny Wąwóz Homole, który zachwyca turystów swoimi stromymi ścianami skalnymi i bujną roślinnością. Innym miejscem wartym odwiedzenia jest Cerkiew św. Jana Chryzostoma w Jaworkach, zabytkowa świątynia z XVIII wieku, która zachowała wiele elementów oryginalnego wyposażenia i jest jednym z najważniejszych obiektów sakralnych w regionie.
Dla osób szukających aktywnego wypoczynku w okolicy Jaworek znajduje się również wyciąg narciarski Arena Narciarska Jaworki-Homole, który oferuje trasy o różnym stopniu trudności, a także możliwość jazdy na snowboardzie.